NARODOWY SPIS POWSZECHNY
CZĘŚĆ III. ZASOBY I WARUNKI MIESZKANIOWE
ROZDZIAŁ III. WARUNKI MIESZKANIOWE
5. SAMODZIELNOŚĆ ZAMIESZKIWANIA GOSPODARSTW DOMOWYCH I RODZIN
W spisie 2002 roku badano samodzielność zamieszkiwania gospodarstw domowych. Podstawą podziału gospodarstw na mieszkające samodzielnie i mieszkające wspólnie była liczba gospodarstw domowych spisanych w danym mieszkaniu. Jeżeli w mieszkaniu zostało spisane tylko jedno gospodarstwo domowe uznawano je za mieszkające samodzielnie (niezależnie od składu rodzinnego gospodarstwa), gdy zaś w mieszkaniu spisano 2 lub więcej gospodarstw domowych uznawano takie gospodarstwa za mieszkające wspólnie.
W 2002 roku wśród 607,5 tys. gospodarstw domowych, samodzielnym mieszkaniem dysponowało 460,2 tys. gospodarstw, tj. 75,8 %, a 147,4 tys., tj. 24,2 % mieszkało niesamodzielnie, w tym ponad 31,8 tys. (5,2 %) zajmowało mieszkania, w których zamieszkiwało po 3 i więcej gospodarstw domowych (patrz tabl. III/1).
W latach 1988-2002 zanotowano wzrost liczby gospodarstw domowych w mieszkaniach o 14,7 %, z tego w miastach o 17,2 %, a na wsi o 8,1 %.
Tabl. III/1. Gospodarstwa domowe według samodzielności zamieszkiwania w 2002 r.
|
Wyszczególnienie |
Ogółem w tys. |
Gospodarstwa domowe zamieszkujące | ||||
|
samodzielnie |
wspólnie | |||||
|
razem |
w tym w mieszkaniu zamieszkują | |||||
|
z 1 gospodarstwem |
z 2 i więcej gospodarstwami | |||||
|
w tysiącach | ||||||
|
Ogółem |
607,5 |
460,2 |
147,4 |
115,6 |
31,8 | |
|
miasta |
448,2 |
337,8 |
110,3 |
85,9 |
24,4 | |
|
wieś |
159,3 |
122,3 |
37,0 |
29,6 |
7,4 | |
|
w % ogółu gospodarstw | ||||||
|
Ogółem |
100,0 |
75,8 |
24,2 |
19,0 |
5,2 | |
|
miasta |
100,0 |
75,4 |
24,6 |
19,2 |
5,4 | |
|
wieś |
100,0 |
76,8 |
23,2 |
18,6 |
4,6 | |
W województwie występuje stosunkowo duża liczba gospodarstw (4,1 %) składających się z dwu lub więcej rodzin. W 2002 roku istniało 23,8 tys. gospodarstw dwurodzinnych i 1,1 tys. trzy i więcej rodzinnych. W wielu przypadkach występowanie takich gospodarstw wynika z braku mieszkań, co powoduje, iż młode rodziny zmuszone są mieszkać wspólnie z rodzicami.
W spisie 2002 roku po raz pierwszy zbierano dane dotyczące struktury gospodarstw domowych zamieszkujących mieszkania z określonego tytułu prawnego. Według uzyskanych danych liczba gospodarstw domowych zamieszkujących mieszkanie z tytułu własności domu lub mieszkania wynosi 237,0 tys. (z czego w miastach: 127,9 tys., a na wsi 109,1 tys.). Natomiast liczba gospodarstw domowych zamieszkujących mieszkania z tytułu spółdzielczego prawa do lokalu wynosi: 154,5 tys., a gospodarstw domowych zajmujących mieszkanie z tytułu najmu - 124,6 tys., podnajmu - blisko 11 tys., a z tytułu pokrewieństwa 77,1 tys. (patrz wykres 15).
Wykres 15. Gospodarstwa domowe według tytułu prawnego do mieszkania w 2002 r.
Tabl. III/2. Samodzielność zamieszkiwania rodzin w 2002 r.
|
Wyszczególnienie |
Rodziny | ||||
|
ogółem |
w gospodarstwach jednorodzinnych |
w gospodarstwach dwurodzinnych i większych | |||
|
razem |
zamieszkujące samodzielnie |
zamieszkujące wspólnie z innym gospodarstwem | |||
|
w tysiącach | |||||
|
Ogółem |
473,4 |
422,5 |
342,2 |
80,3 |
50,9 |
|
miasta |
335,4 |
306,1 |
250,1 |
56,0 |
29,4 |
|
wieś |
138,0 |
116,5 |
92,2 |
24,3 |
21,5 |
|
w % ogółu | |||||
|
Ogółem |
100,0 |
89,2 |
72,3 |
17,0 |
10,7 |
|
miasta |
100,0 |
91,2 |
74,5 |
16,7 |
8,8 |
|
wieś |
100,0 |
84,4 |
66,8 |
17,6 |
15,6 |
Zwraca uwagę gorsza sytuacja mieszkaniowa rodzin wiejskich niż miejskich. Trzeba jednak zauważyć, że ze względu na przeważającą na wsi zabudowę jednorodzinną i częste prowadzenie rodzinnego gospodarstwa rolnego, wspólne zajmowanie mieszkań przez rodziny wiejskie w znacznej mierze można tłumaczyć decyzją zainteresowanych.
Oprócz gospodarstw domowych rodzinnych, zawierających w swym składzie rodziny istniało w województwie w 2002 r. 160,1 tys. gospodarstw nierodzinnych, z tego 151,4 tys. gospodarstw jednoosobowych i 8,7 tys. wieloosobowych. Łączna liczba rodzin oraz gospodarstw nierodzinnych w zestawieniu z liczbą mieszkań pozwala określić potencjalne zapotrzebowanie na samodzielne mieszkania.
Różnica między liczbą gospodarstw domowych a liczbą mieszkań zamieszkanych i niezamieszkanych wykazuje ilość brakujących mieszkań, tzw. niedobór mieszkań. Według danych spisowych w województwie zachodniopomorskim brakowało 46,8 tys. mieszkań.
Powszechnie stosowanym miernikiem braku mieszkań jest tzw. statystyczny deficyt mieszkań, pod pojęciem którego rozumie się różnicę między ogólną liczbą gospodarstw domowych, a liczbą zamieszkanych mieszkań. Według wyników spisu 2002 deficyt mieszkań (statystyczny) wynosił:
W porównaniu z 1988 r. deficyt mieszkań w województwie zachodniopomorskim wzrósł w 2002 r. ponad 11 tys.
6. LUDNOŚĆ ZAMIESZKAŁA W WARUNKACH SUBSTANDARDOWYCH
(Z pominięciem ludności zamieszkałej w pomieszczeniach nie będących mieszkaniami i obiektach zbiorowego zakwaterowania.)
Wyniki spisu 2002 r. pozwalają spojrzeć na warunki mieszkaniowe łącznie z punktu widzenia zaludnienia i wyposażenia mieszkań, jak również uwzględnić sprawę samodzielności zajmowania mieszkań. Umożliwia to bardziej kompleksową ocenę sytuacji mieszkaniowej niż może to mieć miejsce przy rozpatrywaniu odrębnie różnych aspektów tej sytuacji.
Dokonując takiej analizy przyjęto następujące kryteria oceny, dotyczące warunków mieszkaniowych ludności:
Kompleksową ocenę warunków mieszkaniowych ludności w 2002 r. przedstawiają dane w tabeli III/3.
Tabl. III/3. Ludność zamieszkująca w mieszkaniach w 2002 r.
|
Wyszcze- gólnienie |
Ludność w mieszkaniach ogółem |
Ludność zamieszkująca w warunkach 1) | |||||||
|
bardzo dobrych |
dobrych |
dostatecznych |
złych |
bardzo złych | |||||
|
razem |
ze względu na: | ||||||||
|
nadmierne zaludnienie i brak wodociągu |
tylko na nadmierne zaludnienie |
tylko na brak wodociągu | |||||||
|
w tysiącach | |||||||||
|
Ogółem |
1673,8 |
159,1 |
426,5 |
537,1 |
409,1 |
135,9 |
3,1 |
121,0 |
11,8 |
|
miasta |
1160,1 |
148,4 |
303,3 |
384,9 |
249,9 |
69,3 |
0,7 |
66,9 |
1,7 |
|
wieś |
513,7 |
10,7 |
123,2 |
152,1 |
159,2 |
66,6 |
2,4 |
54,1 |
10,1 |
|
w % ogółu | |||||||||
|
Ogółem |
100,0 |
9,5 |
25,5 |
32,1 |
24,4 |
8,1 |
0,2 |
7,2 |
0,7 |
|
miasta |
100,0 |
12,8 |
26,1 |
33,2 |
21,5 |
6,0 |
0,1 |
5,8 |
0,1 |
|
wieś |
100,0 |
2,1 |
24,0 |
29,6 |
31,0 |
13,0 |
0,5 |
10,5 |
2,0 |
1) Bez ludności w mieszkaniach z nieustaloną informacją o warunkach mieszkaniowych.
W świetle powyższych danych w warunkach odpowiadających współczesnym standardom mieszkaniowym, tj. określonych w zestawieniu jako "bardzo dobre" i "dobre" znajdowało się w 2002 r. 585,6 tys. osób, a więc tylko ok. 35,0 % ludności w mieszkaniach.
W warunkach "bardzo złych" spowodowanych zajmowaniem mieszkań zaludnionych przez 3 i więcej osób na pokój i/lub pozbawionych nawet wodociągu, zamieszkiwało prawie 135,9 tys. osób, tj. 8,1 % ogółu. Spośród nich ponad 3,1 tys. zajmowało mieszkania jednocześnie skrajnie przeludnione i bez wyposażenia.
Porównując sytuację ludności miast i wsi należy stwierdzić, że jest ona zdecydowanie gorsza na wsi niż w miastach, mimo, że na wsi w okresie od 1989 roku wystąpiła stosunkowo duża poprawa, zwłaszcza w zakresie wyposażenia mieszkań w instalacje techniczno-sanitarne.
Dla pokazania zmian warunków mieszkaniowych w 2002 r. w porównaniu z 1988 r. wyróżniono 3 kategorie warunków substandardowych:
W spisie z 1988 r. wzięto pod uwagę w tej kategorii pomieszczenia nie będące mieszkaniami i rodzaj materiału ścian zewnętrznych;
Wyniki porównań przedstawia tabela III/4.
Tabl. III/4. Mieszkania zamieszkane o warunkach substandardowych w 2002 r.
|
Wyszczególnienie |
Mieszkania o warunkach substandardowych | |||||
|
ogółem w tys. |
w % ogółu mieszkań zamieszkanych i ludności w mieszkaniach |
kategoria | ||||
|
pierwsza |
druga |
trzecia | ||||
|
w % ogółem | ||||||
|
Mieszkania |
58,7 |
11,1 |
13,8 |
52,8 |
33,4 | |
|
miasta |
29,9 |
7,7 |
2,3 |
55,6 |
42,1 | |
|
wieś |
28,8 |
20,6 |
25,8 |
49,9 |
24,3 | |
|
Ludność w mieszkaniach |
219,0 |
13,1 |
11,3 |
41,6 |
47,1 | |
|
miasta |
105,3 |
9,1 |
1,9 |
41,7 |
56,4 | |
|
wieś |
113,7 |
22,1 |
20,0 |
41,5 |
38,5 | |
Od końca lat osiemdziesiątych liczba ludności zamieszkującej w warunkach substandardowych zmniejszyła się głównie w wyniku poprawy stanu mieszkań pod względem wyposażenia w instalacje techniczno-sanitarne, zastępowania budynków starych, o złym stanie technicznym nowymi lub rozbudowywaniu istniejących już budynków. Nadal jednak 219,0 tys. (13,1 %) ludności żyje w mieszkaniach o warunkach substandardowych.