Pierwszy dramatyczny i niezwykle bolesny w wymiarze uzyskanych wyników był spis sumaryczny z 1946 r., wprowadzony Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 1946 r. w sprawie przeprowadzenia powszechnego sumarycznego spisu ludności cywilnej.

Decyzję tę podjęto w styczniu, a spis zrealizowano już 14 lutego 1946 r.

Był to spis dokonany wysiłkiem społecznym tysięcy rachmistrzów. Zbierano informacje zbiorcze na arkuszu dla miast – wzór nr 1 – arkuszu dla gromad wiejskich (sołectw) oraz wzór nr 2 – dla gmin jednostkowych i wzór nr 3 – zestawienie dla obwodu spisowego.

Organizację tego spisu zawierała instrukcja dla komisarzy spisowych.

Zbiór dokumentów spisu z 1946 r. uzupełniła unikalna odezwa „Do wszystkich Obywateli – Obywatelek Obwodu Gryfińskiego”, jaką wydał Powiatowy Komisarz Spisowy – Bolesław Chmura p.o. zastępcy Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Gryfin. Niezwykły to dokument z polskiego miasta na zachodnich rubieżach – ogłoszony niespełna 9 miesięcy po zakończeniu II wojny światowej.