GUS - Główny Urząd Statystyczny

• Dla prasy
• Kalendarium
• Tajemnica statystyczna
• 220 lat statystyki
• Publikacje A-Z
• Roczniki Statystyczne

GUS  prowadzi  prace  nad podniesieniem jakości statystyki dla  lepszego zaspokojenia potrzeb użytkowników, zmniejszenia obciążeń respondentów  oraz  obniżenia kosztów tworzenia   statystyk. Przyjęta  definicja  jakości w statystyce  odwołuje się w swoich aspektach do  satysfakcji  użytkowników.

1. Definicja  jakości  - według  normy  ISO 8402 – 1986 jakość jest zdefiniowana jako: „ogół cech i właściwości produktu lub usługi, który decyduje o zdolności zaspokojenia potrzeb zadeklarowanych lub domyślnych.”. Jakość  w statystyce publicznej  oparta jest na definicji jakości Europejskiego Systemu  Statystycznego i określona  na podstawie 6 komponentów  jakości, które  obejmują: użyteczność, dokładność, terminowość i punktualność, dostępność i przejrzystość, porównywalność, spójność. Przy ocenie  spełnienia zaleceń dotyczących jakości  należy również  uwzględnić koszty i obciążenia, jakie związane są  z tworzeniem  statystyk oraz zagadnienia poufności, transparentności i bezpieczeństwa danych.

I. Użyteczność jest to stopień, w jakim statystyka spełnia obecne i potencjalne wymagania użytkowników. Mówi ona, czy wszystkie potrzebne statystyki zostały sporządzone oraz w jakim stopniu zastosowane pojęcia (definicje, klasyfikacje itp.) odzwierciedlają potrzeby użytkownika.

II. Dokładność w ogólnym sensie statystycznym określa bliskość obliczeń lub oszacowań do wartości dokładnych lub rzeczywistych.

III. Terminowość informacji odzwierciedla czas pomiędzy jej dostępnością a wydarzeniem lub zjawiskiem, jakie opisuje. Punktualność jest związana z opóźnieniem czasowym pomiędzy rzeczywistą datą dostarczenia danych oraz planowaną datą dostarczenia danych, na przykład, w związku z datami ogłaszanymi w oficjalnym kalendarzu publikacji, ustanowionymi  w zarządzeniach lub uzgodnionymi wcześniej z klientami.

IV. Dostępność odnosi się do fizycznych warunków, w jakich użytkownicy mogą uzyskiwać dane i obejmuje: kanały dystrybucji, procedury składania zamówień, czas potrzebny na realizację dostawy, politykę cenową, dogodne warunki marketingowe (prawa autorskie itp.), dostępność mikro- i makrodanych, media (wydruk, pliki, CD-ROM, Internet), itp.  Przejrzystość odnosi się do otoczenia informacyjnego danych, czyli faktu łączenia ich z odpowiednimi metadanymi (informacje tekstowe, wyjaśnienia, dokumentacja itp.) iformami graficznymi (wykresy, diagramy i mapy), faktu dostępności informacji dotyczących jakości danych (łącznie z ograniczeniami wykorzystania) oraz zakresu pomocy dodatkowej oferowanej przez instytucję statystyczną.

V. Kryterium porównywalności ma na celu pomiar wpływu różnic w stosowanych pojęciach i definicjach statystycznych przy porównywaniu statystyk z różnych obszarów geograficznych, dziedzin  pozageograficznych lub okresów bazowych.Można powiedzieć, że jest to zakres, w jakim różnice pomiędzy statystykami mogą zostać przypisane różnicom pomiędzy rzeczywistymi wartościami ujętymi w danej statystyce.

Istnieją trzy główne rodzaje porównywalności statystyk: porównywalność czasowa, porównywalność geograficzna i porównywalność dziedzin. Porównywalność czasowa jest związana z porównaniem wyników uzyskanych w normalnym trybie z analogicznych operacji statystycznych przeprowadzonych w różnym czasie. Składnik geograficzny porównywalności kładzie nacisk na porównanie statystyk pomiędzy krajami i/lub regionami w celu zapewnienia jednolitości zbiorczych statystyk na danym poziomie (międzynarodowym, europejskim, regionalnym). W kontekście UE może istnieć szablon europejski, który może być punktem odniesienia dla każdego z Państw Członkowskich. Porównywalność pomiędzy dziedzinami odnosi się do dziedzin pozageograficznych, na przykład sektorów przemysłowych, różnych typów gospodarstw domowych, itp.

VI. Spójność statystyki jest to zdolność statystyki do wiarygodnej zmiany jej konfiguracji na różne sposoby i dla różnych zastosowań.Niemniej jednak, łatwiej jest wskazać przypadki niespójności niż wykazać spójność. Statystyki powstałe na bazie pojedynczego źródła są zazwyczaj spójne w takim sensie, że podstawowe wyniki uzyskane z rozważanego badania mogą podlegać wielu wiarygodnym kombinacjom w celu uzyskania wyników bardziej kompleksowych. Statystyki powstałe na bazie różnych źródeł, a w zwłaszcza na podstawie badań statystycznych o odmiennym charakterze i/lub częstotliwości mogą nie być całkowicie spójne pod takim względem, że u ich podstaw mogą leżeć różne podejścia, klasyfikacje i normy metodologiczne.Powyższe statystyki mogą dostarczać niezupełnie spójnego przekazu; użytkownicy powinni zostać jednoznacznie poinformowani o możliwych skutkach.

Definicja  jakości   w statystyce  prezentowana  powyżej  została opracowana  na podstawie  dokumentu Eurostat  4.2.  – dokumenty metodologiczne- definicja jakości w statystyce  dla potrzeb  grupy roboczej „Ocena  jakości w statystyce”, spotkanie szóste, Luksemburg, 2-3 października 2003.      

2.  W  polityce  jakości  statystyki publicznej  wykorzystuje się   rekomendacje  oparte na  standardach   jakości  Europejskiego Systemu Statystycznego tj. Deklaracji  Jakości   Europejskiego Systemu  Statystycznego,  Zaleceniach  Grupy Kierującej  Jakością LEG, Europejskim Kodeksie   Praktyk   Statystycznych. Europejski System Statystyczny jest tworzony przez wspólnotowy organ statystyczny (Eurostat) oraz krajowe urzędy statystyczne i inne organy odpowiedzialne w każdym państwie członkowskim za opracowywanie, tworzenie i rozpowszechnianie statystyk europejskich.

Deklaracja  Jakości Europejskiego Systemu Statystycznego, przyjęta na 42 spotkaniu Komitetu ds. Programu Statystycznego we wrześniu 2001 r.,  zawiera misję i wizję Europejskiego  Systemu  Statystycznego oraz  zasady  niezbędne do ich realizacji, tj. uwzględnianie  potrzeb użytkowników, stałe ulepszenia, zobowiązania dotyczące jakości, dostęp do informacji, partnerstwo w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego i poza nim, uwzględnienie  potrzeb dostawców danych, zobowiązanie do przewodzenia, systematyczne zarządzanie jakością, efektywne  i  skuteczne   procesy, zadowolenie i stałe doskonalenie personelu.

Zalecenia Grupy Wiodących  Ekspertów  ds. Jakości  LEG,   przyjęte na 42 spotkaniu Komitetu ds. Programu  Statystycznego we wrześniu  2001,  zawierają  21 zasad  składających się na  kompleksowe podejście do  zagadnienia  jakości w Europejskim Systemie Statystycznym.

Europejski  Kodeks Praktyk  Statystycznych  został przyjęty przez Komitet ds. Programu Statystycznego 24 lutego  2005 i wprowadzony Komunikatem Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niezależności, wiarygodności i odpowiedzialności krajowych i wspólnotowych organów statystycznych  w dniu 25 maja 2005 r.  Europejski Kodeks Praktyk Statystycznych odzwierciedla Podstawowe Zasady Statystyki Oficjalnej uchwalone przez Komisję ds. Statystyki ONZ  w dniu 14 kwietnia 1994 oraz opiera się na Deklaracji Jakości ESS i  zaleceniach grupy LEG. Składa się  on z 15 zasad  wyodrębnionych w ramach środowiska instytucjonalnego,  procesów  statystycznych  oraz  wyników badań  statystycznych.

Więcej  informacji  jest dostępnych  na stronie Eurostatu http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/quality/introduction  oraz w opracowaniu „Podstawowe  standardy  jakości w statystyce  publicznej”.

3. Ocena  i monitorowanie jakości  procesów statystycznych odbywa się  na podstawie narzędzi do pomiaru  i oceny jakości tj. raportów  jakości  i mierników  jakości oraz  formularza samooceny DESAP  a także  audytów  jakości   i  przeglądów jakości.

Raporty  jakości – opis procesu statystycznego/badania statystycznego  najczęściej  według 6 komponentów  jakości tj. użyteczność/przydatność  danych,  precyzja danych, terminowość i punktualność danych, dostępność i przejrzystość danych, porównywalność danych, spójność danych. Układ  raportu  jakości  wynika  z  tematycznych  regulacji  unijnych na temat jakości statystyk wspólnotowych.

Mierniki  jakości –  zestaw  mierników jakości  do pomiaru  poszczególnych komponentów  jakości  tj.:

• użyteczność/przydatność: wskaźnik  zadowolenia użytkownika, stopa dostępnych statystyk;
• precyzja: współczynnik wariancji/średni błąd standardowy, podmiotowy wskaźnik  odpowiedzi, przedmiotowy  wskaźnik odpowiedzi, stopa imputacji, wskaźnik nadmiernego pokrycia, wskaźnik  niedostatecznego pokrycia,  wskaźnik błędów klasyfikacji, stopa rewizji danych;
• terminowość  i punktualność – średni okres między okresem sprawozdawczym  a  danymi wynikowymi (wstępnymi, ostatecznymi), punktualność  harmonogramu  publikacji;
• dostępność  i  przejrzystość – liczba publikacji, liczba baz danych,  liczba informacji  z  kompletnymi  metadanymi;
• porównywalność  danych – liczba porównywalnych szeregów czasowych, długość  porównywalnych szeregów czasowych, stopa niezgodności w definicji i pomiarze w stosunku  do norm europejskich, asymetria w przebiegu porównywalnych szeregów czasowych;
• spójność – stopa dostępnych statystyk, które  spełniają  wymagania zastosowania wtórnego.
    

Samoocena  jakości – samoocena jakości dokonywana jest  przez autora  badania i inne osoby zaangażowane w proces statystyczny na podstawie  listy  pytań  kontrolnych. W GUS  w ramach prac  pilotażowych  do samooceny jakości  była wykorzystywana lista pytań  kontrolnych DESAP  dla  menadżerów badań, która  umożliwia prezentację graficzną jakości procesu statystycznego w postaci diagramu samooceny. Diagram samooceny  może być przedstawiany  użytkownikom badań.

Lista kontrolna DESAP  składa się  z  7 obszarów badawczych:

• decyzja o podjęciu badania;
• projekt badania;
• metoda zbierania danych;
• metoda przetwarzania danych;
• analiza  danych  i  jakości wyników;
• dokumentacja badania i rozpowszechnianie wyników;
• usprawnienia.

W  ramach każdego obszaru badawczego lista kontrolna DESAP wyodrębnia trzy kategorie pytań:

1. pytania usprawniające;
2. pytania  oceniające;
3. pytania otwarte.

Audyt  jakości –    przegląd procesu statystycznego  z udziałem  autora oraz organizatora  badania i  zespołu  audytorskiego składającego się  z osób  niezwiązanych  z danym  procesem statystycznym. W skład  zespołu  audytorskiego wchodzi najczęściej:  metodolog,  ekspert ds. informatycznych w zakresie przetwarzania danych  oraz  autor  badania  innego niż to, które podlega  audytowi jakości. Przedmiotem audytu  jakości  są poszczególne lub wybrane fazy badania. Celem audytu  jest  ustalenie  słabych i mocnych stron procesu  oraz  wskazanie  dobrych praktyk  i wniosków  usprawniających proces. Sposób implementacji  zaleceń usprawniających proces powinien być monitorowany.

Przeglądy  jakości – przegląd   procesu  statystycznego  z  udziałem osób zaangażowanych  w proces statystyczny tj. autora badania, organizatora badania,  pracowników US, programisty systemu. Celem  przeglądu jakości  podobnie jak w przypadku  audytu  jakości   jest  ustalenie  słabych i mocnych stron procesu  oraz  zidentyfikowanie  dobrych praktyk  i wniosków  usprawniających proces. Do przeglądu jakości  wykorzystuje się listę  pytań  kontrolnych, która może być oparta na formularzu samooceny  jakości badania DESAP.

4.  W celu wdrażania  działań na rzecz poprawy jakości  GUS  prowadzi:

• szkolenia  z zakresu  jakości   w statystyce  publicznej
• opracowuje  plan roczny  oraz  strategię jakości;
• opracowuje  wytyczne   i  instrukcje  dla autorów  badań;
• umieszcza  informacje  o jakości  danych  w  publikacjach i opracowaniach  statystycznych oraz  w  metadanych.
   

5. Wśród  działań mających na celu poprawę  jakości  statystyki  publicznej  prowadzone są prace w zakresie:

• doskonalenia elektronicznej formy zbierania danych;
• poprawy jakości operatów do badań;
• zwiększenia wykorzystania źródeł  administracyjnych;
• rozwoju  prac nad  publicznymi   bazami  danych;
• szerszej   implementacji  standardów jakości  ESS w  zakresie: mierników  jakości, raportów  jakości,  formularza  samooceny jakości  DESAP, monitorowania  jakości   poprzez przeglądy jakości ;
• opracowania wytycznych do monitorowania  akcji usprawniających jakość  procesów  statystycznych;
• pogłębiania  wiedzy  z  zakresu  jakości  oraz  motywacji statystyków  do działań na rzecz poprawy jakości w badaniach statystycznych  poprzez  prowadzenie  szkoleń,  opracowywanie  instrukcji i  wytycznych  oraz aktywne zarządzanie Folderem „Jakość  w Statystyce”;
• doskonalenia systemu  metadanych ;
• monitorowania jakości  procesów  statystycznych  poprzez samoocenę  i  przeglądy jakości;
• rozwijania  działań   na rzecz badań obciążenia respondentów i  satysfakcji użytkowników;
• opracowania przewodnika na temat jakości  w statystyce  publicznej dla użytkowników danych;
• identyfikowania  i  popularyzacji  dobrych praktyk  z  zakresu  podwyższania jakości  w krajowym   systemie  statystycznym.