| Publikacja w formacie | ||
| PDF: | Pobierz (349,87 KB) | |
| Data publikacji: | 2008-10-23 |
Popyt na usługi finansowe jest tym większy im bogatsze jest społeczeństwo, im lepsza koniunktura panuje w gospodarce, im wyższa jest baza depozytowa instytucji kredytowych. Biorąc pod uwagę te uwarunkowania można postawić tezę, że w latach 2006-2007 środowisko makroekonomiczne sprzyjało rozwojowi działalności spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. W tym okresie polska gospodarka, dzięki dynamicznie rosnącym inwestycjom (w tym bezpośrednim inwestycjom zagranicznym) osiągnęła najwyższą od 1997 r. stopę wzrostu PKB, co wywarło korzystny wpływ na rynek pracy, a wraz z tym na podniesienie przeciętnego poziomu ogólnospołecznej zamożności.
Dochody ludności zwiększały się nie tylko ze względu na wzrost zatrudnienia i podwyżki wynagrodzeń, ale także dzięki unijnym dopłatom bezpośrednim dla rolników oraz prywatnym przekazom pieniężnym na rzecz rodzin od osób, które w poszukiwaniu lepszych zarobków masowo emigrowały do krajów Unii Europejskiej. W miarę poprawy sytuacji materialnej, rosły środki gospodarstw domowych na rachunkach banków i innych instytucji pośrednictwa finansowego, a równocześnie rosła liczba osób fizycznych spełniających kryteria oceny zdolności kredytowej, zabiegających o środki pozwalające na realizację swych aspiracji konsumpcyjnych.
Zwiększony efektywny popyt na produkty finansowe wykorzystały przede wszystkim komercyjne banki i to one były głównymi beneficjentami wynikających stąd profitów. Jednak część potencjalnych klientów uznała za atrakcyjną również ofertę spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i zgłosiła do nich swój akces, dzięki czemu w ujęciu zagregowanym podmioty te zyskały rzesze nowych członków, depozytariuszy i pożyczkobiorców. Jednak zainteresowanie przyszłych udziałowców budziły przede wszystkim duże, stabilne SKOK-i, co umocniło ich przewagę, zwiększyło stopień koncentracji kapitałów, depozytów i pożyczek na rynku usług parabankowych, przyczyniając się zarazem do utrwalenia tendencji zanikania małych i słabych kas.
Napływ nowych członków do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych przyniósł znaczny wzrost ich majątku, bardziej dynamiczny od stopy wzrostu majątku banków spółdzielczych2, zmniejszył także liczbę kas ponoszących straty, natomiast nie wpłynął w istotnym stopniu na rentowność SKOK-ów. Jest to uzasadnione, bowiem istotą spółdzielczości jest działanie w interesie wszystkich członków, a to – w odniesieniu do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych wyklucza stosowanie wysokiej marży depozytowo-pożyczkowej oraz angażowanie się w dochodowe, lecz obarczone znacznym ryzykiem przedsięwzięcia, zagrażające bezpieczeństwu wkładów i lokat udziałowców.
Zmniejszenie liczby SKOK-ów nie zahamowało procesu rozbudowy sieci dystrybucji ich produktów, w minionym roku utworzono bowiem 73 nowe oddziały i punkty obsługi klienta, a ogólna liczba tego rodzaju placówek wzrosła do 1 659, przy czym w większości należały one do dużych (1 034) i średnich kas (500). Przeciętnie na jedną dużą kasę przypadało ok. 69 placówek, na średnią – ok. 18, zaś na pozostałe – od 2 do 7. Wzrost liczby obiektów i poprawa jakości funkcjonowania istniejących wcześniej stanowisk pracy wymagały pozyskania odpowiednio licznej kadry, toteż zatrudnienie (w przeliczeniu na pełne etaty) w SKOK-ach zwiększyło się w analizowanym okresie z 5 577 do 6 300 osób (o 723), w tym na dużych kasach znalazło pracę 4 641osób, w średnich 1 360 osób. Przeciętnie duża kasa zatrudniała 309 pracowników, średnia ok. 49, pozostałe – od 3 do 19 osób.
Do kas skupiających licznych członków chętniej, niż do kas mniejszych i słabszych, napływali nowi spółdzielcy, nie tylko dlatego, że kasy duże stwarzają większe poczucie stabilności i bezpieczeństwa finansowego, ale także dlatego, że mają one zazwyczaj lepszą, ciekawszą ofertę produktową i większe środki na reklamę swej działalności. W ubiegłym roku liczba członków SKOK-ów zwiększyła się ze 1 551 tys. do 1 669 tys. osób (o 7,6%), przy czym do piętnastu największych kas należało prawie 1 272 tys. osób, do dwudziestu ośmiu kas średniej wielkości – ok. 335 tys. osób; łącznie na kasy duże i średnie przypadało 96,3% wszystkich członków SKOK-ów. Przeciętnie, duża kasa miała ok. 85 tys. członków, średnia – niecałe 12 tys., pozostałe – od 1 tys. do ok. 3,8 tys. osób. Dysproporcje te, odzwierciedlając bardzo znaczne zróżnicowanie liczebności członków, wyjaśniają zarazem przyczyny rozwarstwienia majątkowego kas, coraz wyższą koncentrację ich potencjału kapitałowego i ekspansywność dużych podmiotów.
Wartość majątku SKOK-ów wyraża suma bilansowa, która w analizowanym okresiepodniosła się (w ujęciu zagregowanym) z 5 970 mln zł do 7 325 mln zł (o 22,7%), przy czym charakterystyczny dla kas (raczej krótki) horyzont operacji depozytowo-pożyczkowych miał istotny wpływ na strukturę i dynamikę aktywów i pasywów.
Rozwój bazy materialnej kas przełożył się na wzrost z 482 mln zł do 568 mln zł (o 17,7%) wartości rzeczowych aktywów trwałych; należy się spodziewać dalszego wzrostu majątku trwałego SKOK-ów w efekcie otwierania kolejnych placówek i modernizacji już istniejących, na co wskazuje rosnące (z 261 mln zł do 299 mln zł, tj. o 14,5% w ciągu roku) zaangażowanie w długoterminowe inwestycje w tej dziedzinie. Impulsem, skłaniającym kasy do optymistycznego postrzegania przyszłości, a w konsekwencji rozbudowy sieci dystrybucji, było pozyskanie dodatkowych depozytów. Stworzyło to podstawy dla rozszerzenia działalności pożyczkowej, dzięki której aktywa obrotowe, stanowiące 92,3% (91,9% przed rokiem) całego majątku SKOK-ów wzrosły z 5 488 mln zł do 6 757 mln zł (o 23,1%). O dynamice aktywów obrotowych zdecydował znaczny – z 4 266 mln zł do 5 353 mln zł (o 25,5%) – przyrost należności krótkoterminowych, generowany udzielaniem pożyczek, których kwota na koniec 2007 r. osiągnęła ok. 5 100 mln zł (4 000 mln zł w końcu 2006 r.). Stan zadłużenia w dużych kasach na koniec minionego roku wyniósł ok. 4 129 mln zł, w średnich – 821 mln zł (łącznie 97,0% kwoty pożyczek ogółem). W większości były to pożyczki zawarte na okres dłuższy niż dwanaście miesięcy, przyznane między początkiem a końcem 2007 r. W małych kasach udział pożyczek krótkoterminowych był znacznie większy niż przeciętny, a ich rotacja – szybsza, toteż skumulowana wartość udzielonych przez nie (w okresie od początku do końca minionego roku) pożyczek była wyższa od stanu zadłużenia z tego tytułu wykazanego w bilansie. W ujęciu zagregowanym udział pożyczek przyznanych na okres dłuższy niż dwanaście miesięcy w pożyczkach ogółem zmniejszył się z 78,5% w 2006 r. do 72,7% w 2007 r.
Zmniejszyła się również z 1 751 tys. w 2006 r. do 1 578 tys. w 2007 r. (o 9,9%) liczba nowych umów pożyczkowych, ale wzrosła z 3 979 mln zł do 4 770 mln zł kwota pożyczek udzielonych na podstawie tych umów. Przeciętna pożyczka na jedną nową umowę zawartą między 1 stycznia a 31 grudnia 2007 r. w dużych SKOK-ach wyniosła 3 427 zł, w średnich – 2 172 zł, w małych – od 1 548 zł do ok. 1 715 zł. W przeliczeniu na jednego członka przeciętna wartość pożyczek z nowozawartych umów nie była aż tak wyraźnie zróżnicowana, w dużych kasach wynosiła 2 994 zł, w średnich – 2380 zł, w małych od 2 657 zł do 2 696 zł.
Kapitały własne SKOK-ów wzrosły z ok. 231 mln zł do 278 mln zł (o 20,4%). Pozyskanie nowych członków i wniesienie przez nich należnych udziałów w niewielkim stopniu wpłynęło na wzrost tej pozycji, choć przyczyniło się do wzrostu kapitału podstawowego z 86 mln zł do ok. 93 mln zł. Podstawowe znaczenie miały bowiem wygospodarowane w poprzednim okresie sprawozdawczym zyski, które w istotnym stopniu zaważyły na podniesieniu kapitału zapasowego ze 120 mln zł w końcu 2006 r. do 145 mln zł w 2007 r.; kapitały rezerwowe w całym analizowanym okresie pozostały na zbliżonym poziomie (ok. 24-25 mln zł). Główną (96,2%) pozycją pasywów były zobowiązania i rezerwy na zobowiązania, które zwiększyły się z 5 739 mln zł do 7 047 mln zł (o 22,8%), na skutek wzrostu zobowiązań krótkoterminowych z 5 717 mln zł do 6 978 mln zł; wzrosły także zobowiązania długoterminowe z ok. 13 mln zł do 46 mln zł. Podwyższenie stanu zobowiązań miało bezpośredni związek ze zwiększeniem wartości depozytów członków SKOK-ów z 5 615 mln zł w końcu 2006 r. do 6 835 mln zł w 2007 r. (o 21,7%), przy czym wyraźnie dominowały (92,0) depozyty na okres nie przekraczający roku kalendarzowego. Koncentracja depozytów była tak samo silna jak pożyczek; stan depozytów na koniec 2007 r. w dużych kasach kształował się na poziomie 5 566 mln zł, w średnich – 1 060 mln zł (łącznie na te dwie grupy przypadało 97,0% depozytów kas ogółem).
Skumulowana wartość nowych i odnowionych depozytów pozyskanych od stycznia do końca grudnia 2007 r. wzrosła do 6 625 mln zł (w analogicznym okresie 2006 r. – 5 812 mln zł). W dużych kasach część depozytów była kilkakrotnie odnawiana, dlatego ich zagregowana wartość była wyższa od stanu na koniec roku, lecz w pozostałych grupach SKOK-ów depozyty pozyskane w ciągu roku kalendarzowego były mniejsze od stanu wykazanego w bilansie, a więc zapewne część lokat pochodziła z poprzedniego okresu sprawozdawczego.
Wraz ze wzrostem liczby członków zwiększyła się, choć mniej niż proporcjonalnie, liczba umów depozytowych; w okresie 2006 roku zawarto ok. 419 tys. nowych umów, w analogicznym okresie 2007 roku – 508 tys. (o 88 tys. więcej). Przeciętna kwota depozytu w nowej lub odnowionej umowie zawartej w ciągu minionego roku w dużych kasach kształtowała się na poziomie 13 636 zł, w średnich – 11 313 zł, w pozostałych grupach SKOK-ów wynosiła od 1 308 zł do 10 339 zł. W przeliczeniu na jednego członka kasy różnice te nie były aż tak znaczne, jak w ujęciu zagregowanym, ale jednak większe niż wynosiło zróżnicowane przeciętnych pożyczek. Można domniemywać, że członkami dużych kas zostawały na ogół osoby dysponujące większymi zasobami wolnych środków, podczas gdy drobni ciułacze lokowali swe oszczędności w małych SKOK-ach. W dużych kasach przeciętna wartość depozytu na jednego spółdzielcę wyniosła 4 400 zł, w średnich – 2 648 zł, w najmniejszych – zaledwie 987 zł.
Przychody z całokształtu działalności SKOK-ów wzrosły z 887 mln zł do 1 029 mln zł (o 16,1%); dominującą część (96,4%) tych przychodów zrealizowały podmioty rentowne. Duże SKOK-i uzyskały przychody w kwocie przekraczającej 841 mln zł, średnie – ponad 156 mln zł, małe – od ok. 2 mln zł do ok. 20 mln zł. Przeciętnie, jedna kasa zaliczona do grupy podmiotów dużych osiągała przychody rzędu 56 mln zł, średnia – niecałe 6 mln zł, mała – od ok. 0,5 mln zł do 2 mln zł. Koszty uzyskania przychodów z całokształtu działalności zwiększyły się z 850 mln zł do 986 mln zł (o 16,0%), przy czym partycypacja rentownych SKOK-ów była nieco niższa (96,1%) w porównaniu z ich udziałem w przychodach. W dużych kasach koszty te kształtowały się na poziomie 806 mln zł, w średnich – 148 mln zł, w małych – od ok. 2 mln zł do prawie 21 mln zł. Przeciętnie duża kasa ponosiła koszty w granicach 54 mln zł, średnia – nieco ponad 5 mln zł, zaś mała od ok. 0,4 mln zł do ponad 2 mln zł. We wszystkich grupach kas, z wyjątkiem SKOK-ów o sumie bilansowej zawartej w przedziale 10-20 mln zł, przeciętne przychody były wyższe niż przeciętne koszty, w związku z czym były one rentowne.
Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe na koniec grudnia 2007 r. osiągnęły zysk brutto w łącznej kwocie 44,6 mln zł (przed rokiem 40,5 mln zł); zysk ten wygospodarowało 59 ( przed rokiem 57) SKOK-ów. Straty brutto w łącznej wysokości 1,6 mln zł (przed rokiem 3,6 mln zł) wystąpiły w 8 (przed rokiem 13 kasach). Po odprowadzeniu podatku dochodowego zysk netto wyniósł ponad 38 mln zł (był o 0,5% wyższy niż przed rokiem), strata netto pogłębiła się do 2,1 mln zł (przed rokiem ok. 3,7 mln zł).
[1] Dane źródłowe Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa przekazała do GUS 10 września 2008 r. Badaniem objęto SKOK-i prowadzące działalność w dniu 31 grudnia 2006 r. oraz w dniu 31 grudnia 2007 r. Informacja nie zawiera danych o działalności i wynikach finansowych Kasy Krajowej.
[2] Jeśli przyjąć jako miarę posiadanego majątku sumę bilansową, nadal utrzymywała się znaczna przewaga banków spółdzielczych nad SKOK-ami, jednak dynamika wzrostu majątku tych banków była o 6,6 pkt proc słabsza od dynamiki majątku SKOK-ów, w związku z czym relacja zagregowanej wartości aktywów kas do zagregowanej wartości aktywów banków spółdzielczych wzrosła z 14,2% w 2006 r. do 15,0% w 2007 r.