DO  OPINII  PUBLICZNEJ,  MEDIÓW,  ŚRODOWISK  NAUKOWYCH,
ORGANÓW  WŁADZY  PAŃSTWOWEJ  I  SAMORZĄDOWEJ,
DO  WSZYSTKICH UŻYTKOWNIKÓW  STATYSTYKI  PUBLICZNEJ

      Rada Główna Polskiego Towarzystwa Statystycznego poruszona i  bardzo zaniepokojona doniesieniami  o  poważnym zagrożeniu dla tajemnicy statystycznej, a tym samym dla integralności polskiej statystyki publicznej - poprzez działania prokuratur w Suwałkach, Białymstoku ,Rykach i  Białej Podlaskiej  oraz stanowisko prokuratury krajowej w tej sprawie - czuje się  w obowiązku poinformować opinię publiczną o zaistniałej sytuacji i przestrzec przed jej zgubnymi konsekwencjami zarówno dla społecznej wiarygodności, jak i rzetelności polskiej statystyki .

      Tajemnica statystyczna jest prawnym, metodologicznym, moralnym, etycznym i naukowym obowiązkiem służb statystyki publicznej, zarówno w Polsce, jak i na całym świecie. Polega ona na tym, że dane jednostkowe identyfikowalne osób i podmiotów gospodarki  nigdy nie będą ujawnione i wykorzystane dla celów innych niż statystyczne, co zostało wyraźnie określone w Ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, a także w regulacjach międzynarodowych. W praktyce oznacza to również, że nie mogą być ujawnione nikomu, w tym także prokuraturze i policji,   jakiekolwiek cechy lub dane, które by doprowadziły do identyfikacji osoby lub podmiotu  przekazującego informacje organowi statystycznemu.

      Zasada zachowania tajemnicy statystycznej obowiązuje w polskiej statystyce oficjalnej od początku istnienia Głównego Urzędu Statystycznego, tj. od 13 lipca 1918 roku,   i nigdy nie została naruszona przy użyciu instrumentów prawnych . Jest ona standardem obowiązującym w regulacjach prawnych takich organizacji jak ONZ czy OECD, zajmuje szczególne miejsce w Europejskim Kodeksie Praktyk Statystycznych, jest podstawową normą dekalogu statystyk oficjalnych przyjętych przez cały świat.

      Wszystkie  wymienione wyżej rozwiązania rząd Polski zaakceptował, a w polskim prawie nie ma żadnego rozstrzygnięcia, które by wprost uchylało bądź ograniczało zakres tajemnicy statystycznej.  Z chwilą wejścia do Unii Europejskiej Rzeczpospolita Polska przyjęła również wszystkie prawne regulacje dotyczące statystyki oficjalnej, a w tym zasadę tajemnicy statystycznej. W tej sytuacji postępowanie prokuratur rejonowych i okręgowych usiłujących w drodze przymusu prawnego i dotkliwych sankcji ekonomicznych uzyskać dostęp do danych jednostkowych chronionych tajemnicą statystyczną, a także brak ograniczenia tych działań przez prokuraturę krajową, są co najmniej zdumiewające, a ostatnio stały się bardzo złym precedensem. Po raz pierwszy bowiem szef centralnego urzędu administracji państwowej został ukarany za przestrzeganie prawa! Wybieg,  który zastosowano w celu ewidentnego obejścia zasady tajemnicy statystycznej, polega na tym, że mimo wyraźnego braku podstaw prawnych i przesłanek logicznych „podmieniono” tajemnicę statystyczną na tajemnicę służbową. Pragniemy podkreślić, że taka próba prawnego naruszenia i „zniesienia” tajemnicy statystycznej w interesie wymiaru sprawiedliwości jest postępowaniem wyraźnie błędnym, a zarazem  niezwykle szkodliwym dla polskiego społeczeństwa i gospodarki kraju. Może też sugerować, że interes lokalnej prokuratury i lokalnego śledztwa jest ważniejszy niż interes państwa, narodu , gospodarki i nauki.

      Tajemnica statystyczna w najprostszym rozumieniu oznacza gwarancje dla respondentów, iż nikt poza służbami statystki publicznej nie będzie wykorzystywał ich danych indywidualnych czy osobowych, a dane identyfikowalne będą użyte wyłącznie do opracowań statystycznych. Dla sprawozdawców jest to pewność, że mogą podać bezpiecznie prawdziwe informacje. Dla konstytucyjnych organów Rzeczypospolitej Polskiej, dla administracji rządowej i samorządowej, dla organizacji gospodarczych i pracowników naukowych, dla wszystkich użytkowników danych statystycznych oznacza to, że będą otrzymywali prawdziwe informacje.

      Teoria i praktyka badań statystycznych w Polsce i na całym świecie wyraźnie wskazują, że każdy przypadek złamania tajemnicy statystycznej powoduje nieodwracalne szkody w odbiorze statystyki i prowadzi do utraty przez nią  akceptacji społecznej. Bez dobrej, wiarygodnej i rzetelnej informacji statystycznej nie ma bowiem przesłanek dla prawidłowej oceny różnych aspektów rzeczywistości, utrudnione jest podejmowanie trafnych decyzji w skali krajowej i międzynarodowej, problematyczne staje się prognozowanie przyszłości, chwieją się podstawy demokratycznego społeczeństwa informacyjnego itp. W tym kontekście prokuratorskie wymuszanie złamania tajemnicy statystycznej jest działaniem wybitnie destrukcyjnym, którego negatywnych skutków nie da się odwrócić. Otwartą kwestią pozostaje wszakże zadanie doprowadzenia do wystarczającej jasności przepisów prawa obowiązującego w tej materii.

      Z drugiej strony jest też coraz wyraźniej odczuwana potrzeba poszerzenia dostępu do nie identyfikowalnych  danych statystycznych  niezbędnych w badaniach naukowych. Nie jest to wyłącznie nasz problem krajowy, gdyż prace nad jego rozwiązaniem  prowadzą aktualnie EUROSTAT, Komisja Europejska i Rada Europy, a także OECD i ONZ. Wszyscy jednak poszukują wyjścia z uwzględnieniem elementarnej zasady, jaką jest zachowanie tajemnicy statystycznej. Można mieć nadzieję, że będzie to postępowanie efektywne i satysfakcjonujące wszystkich użytkowników informacji statystycznej.

      Członkowie Polskiego Towarzystwa Statystycznego, które skupia liczną reprezentację pracowników służb statystyki publicznej  oraz  środowiska naukowego i jest afiliowane do Międzynarodowego Instytutu Statystycznego będącego najważniejszą i największą międzynarodową organizacją statystyków, spodziewają się, że zabierając głos w sprawach będących przedmiotem niniejszego listu wywołają określoną refleksję społeczną  oraz spowodują działania na rzecz wzmocnienia i ochrony fundamentów zapewniających prawidłowe funkcjonowanie polskiej statystyki oficjalnej.

Prezes

Polskiego Towarzystwa Statystycznego

dr Kazimierz Kruszka

      Warszawa , 30 kwietnia 2008 r.

 »  Polskie Towarzystwo Statystyczne - rys historyczny