Tajemnica statystyczna podstawą społecznego ładu informacyjnego w państwie demokratycznym
Tajemnica statystyczna, w rozumieniu ustawy o statystyce publicznej w Polsce, a także regulacji prawnych Unii Europejskiej oraz zaleceń i standardów ONZ, oznacza jednoznacznie zakaz udostępniania jednostkowych dokumentów pozwalających na identyfikację osób lub podmiotów gospodarczych (tzw. jednostkowe dane) i danych statystycznych uzyskiwanych w procesie badań i analiz statystycznych, które mogą doprowadzić do indentyfikacji osób lub podmiotów. Dane jednostkowe uzyskane w toku postępowania statystycznego mogą być wykorzystywane wyłącznie dla celów statystycznych.
W przypadku Polski oznacza to dodatkowo, że określone są prawne zasady i procedury organizacyjne zapobiegające złamaniu tajemnicy statystycznej. Za złamanie zasady tajemnicy statystycznej Ustawa o statystyce publicznej przewiduje sankcje karne określone w art. 54.
System prawny w Polsce nie zawiera żadnych regulacji, które pozwalałyby na zwolnienie pracowników statystyki publicznej z tajemnicy statystycznej, a także uprawniałyby do zamiany tajemnicy statystycznej na inny rodzaj tajemnicy, np. na tajemnicę, służbową oraz zwalniał z odpowiedzialności karnej za jej złamanie.
W rozumieniu przepisów Ustawy o statystyce publicznej tajemnica statystyczna ma charakter absolutny i bez precedensu były prokuratorskie nakazy uchylenia jej stosowania, zwalnianie z obowiązku jej przestrzegania, a także dokonywanie konwersji na jeden z rodzajów tajemnicy służbowej. We wszystkich dotychczas podejmowanych próbach nakłonienia lub przymuszenia sankcjami ekonomicznymi niektóre prokuratury decyzje o uchyleniu tajemnicy statystycznej ograniczały wyłącznie do „ uchylenia „ samej zasady tajemnicy statystycznej zapisanej w art. 10, nie odnosząc się jednak do jej kontekstu organizacyjno-prawnego (tj. art. art. 11, 12, 37, 38, 54), obowiązków wynikających z udziału GUS w Europejskim Systemie Statystycznym, będących konsekwencją członkostwa w UE oraz obowiązku przestrzegania standardów przyjętych przez Komisję Statystyczną ONZ i Radę Ekonomiczną i Społeczną.
Główny Urząd Statystyczny stojąc na gruncie przestrzegania prawa przedstawiać będzie ekspertyzy, opinie i oceny wybitnych specjalistów z różnych dziedzin nauki w tym także z zakresu badań statystycznych odnoszące się do bezpośrednich i długookresowych konsekwencji i kosztów odstąpienia od zasady tajemnicy statystycznej.
GUS podkreśla, że podstawowym warunkiem społecznej wiarygodności statystyk, a więc i PAŃSTWA jest pełne zaufanie osób i podmiotów społeczno-gospodarczych do literalnego przestrzegania zasady tajemnicy statystycznej i prawnych gwarancji jej przestrzegania.
Jest to niezwykle ważne, ponieważ na podstawie rzetelnych i wiarygodnych danych PREZES GUS w ciągu roku publikuje setki podstawowych wielkości i wartości statystycznych, mających ogromne znaczenie dla każdego obywatela, każdego podmiotu gospodarczego, każdego organu administracji państwowej i samorządowej, każdego środka masowego przekazu i wreszcie każdego współpracownika i sprawozdawcy polskiej statystyki w kraju. Zależność między zachowaniem tajemnicy, a jakością, rzetelnością i wiarygodnością danych składanych przez sprawozdawców jest oczywista i dlatego na całym świecie rygorystycznie przestrzega się tajemnicy statystycznej jako jednej z podstawowych wartości społeczeństwa demokratycznego.
GUS zwraca uwagę, że sprawozdania statystyczne są pochodną dokumentów i informacji pozostających w dyspozycji podmiotów sporządzających sprawozdania.
Zakres informacji zgromadzonych w sprawozdaniach jest syntezą danych, które muszą być zbierane zgodnie z programem badań statystycznych zatwierdzonym przez Radę Ministrów. Z natury rzeczy więc sprawozdanie jest dokumentem wtórnym, ograniczonym do danych określonych Programem Badań Statystycznych Statystyki Publicznej.
Powoduje to, że sprawozdania są przydatne wyłącznie dla badań i analiz statystycznych. Podkreślamy też, że identycznymi lub lepszymi informacjami poza podmiotem i statystyką może dysponować także szereg innych instytucji lub organizacji. Podkreślić też należy, że w praktyce prawno-administracyjnej wyniki badań oraz dokumenty i decyzje organów statystyki nie mają c h a r a k t e r u a d m i n i s t r a c y j n e g o i mają zastosowanie wyłącznie w obszarze statystyki .
Rzecznik prasowy Prezesa GUS
Wiesław Łagodziński
Opinia w ww. sprawie prof. dr hab. Janusza Czapińskiego
Ekspertyza w ww. sprawie prof. dr hab. Tadeusza Walczaka
Wybrane artykuły:
