Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT) funkcjonuje w oparciu o przepisy: ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 157, poz. 1031 z późn. zm.).
Rejestr TERYT obejmuje systemy:
- TERC - identyfikatorów i nazw jednostek podziału terytorialnego,
- SIMC - identyfikatorów i nazw miejscowości,
- BREC - rejonów statystycznych i obwodów spisowych,
- NOBC - identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań,
- ULIC - centralnego katalogu ulic.
Identyfikatory rejestru TERYT
-
stanowią obowiązujący standard identyfikacji terytorialnej dla organów prowadzących urzędowe rejestry i systemy informacyjne administracji publicznej,
-
są stosowane w innych ewidencjach, rejestrach i systemach odnoszących się do jednostek terytorialnych umożliwiając integrację danych gromadzonych w tych systemach,
-
mogą być stosowane w zakresie pełnym lub częściowym, w zależności od potrzeb danego rejestru lub systemu,
-
umożliwiają opracowywanie i prezentowanie zjawisk społeczno-ekonomicznych w przekrojach o różnym stopniu szczegółowości, tj.: województw, powiatów, gmin, dzielnic i delegatur w gminach miejskich, rejonów statystycznych i obwodów spisowych, obrębów stosowanych w ewidencji gruntów i budynków, miejscowości i ulic, a także w podziale na miasta i wieś.
Do prowadzenia rejestru podziału terytorialnego służy dokumentacja geodezyjno-kartograficzna (mapy oraz szkice sytuacyjne rejonów statystycznych), zawierająca:
- przebieg granic jednostek:
- podziału terytorialnego - województw, powiatów, gmin, miast, dzielnic, delegatur,
- podziału statystycznego - rejonów statystycznych i obwodów spisowych,
- podziału stosowanego w ewidencji gruntów i budynków - obrębów;
- nazwy miejscowości oraz ulic;
- budynki i ich numery porządkowe.
Systemy rejestru TERYT:
- System identyfikatorów i nazw jednostek podziału terytorialnego TERC
System zawiera identyfikatory i nazwy jednostek zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego kraju i jest zbudowany według hierarchicznej numeracji:
- województw,
- powiatów,
- gmin.
W systemie odrębnymi identyfikatorami wyróżniono:
- miasta na prawach powiatu,
- gminy miejskie, wiejskie, miejsko-wiejskie,
- miasta i obszary wiejskie w gminach miejsko-wiejskich,
- dzielnice i delegatury w gminach miejskich.
- System identyfikatorów i nazw miejscowości SIMC
System zawiera:
- urzędowe nazwy miejscowości,
- stałe, niepowtarzalne identyfikatory miejscowości,
- określenia rodzajowe miejscowości,
- przynależność miejscowości do gminy, powiatu i województwa.
- System rejonów statystycznych i obwodów spisowych BREC
System obejmuje identyfikatory podziału utworzonego dla potrzeb przeprowadzania narodowych spisów powszechnych i prowadzenia badań reprezentacyjnych
-
obwód spisowy jest jednostką przestrzenną wyodrębnioną dla spisów powszechnych i innych badań statystycznych według liczby mieszkań i mieszkańców,
-
rejon statystyczny stanowi przestrzenną jednostkę agregacji danych statystycznych złożoną z kilku, nie więcej niż dziewięciu obwodów spisowych.
W okresach międzyspisowych system BREC stanowi operat losowania prób do badań demograficzno-społecznych.
- System identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań NOBC
System zawiera adresy budynków i mieszkań, w układzie rejonów statystycznych i obwodów spisowych.
Na podstawie baz systemu:
-
przygotowywana jest dokumentacja wyjściowa do narodowych spisów powszechnych w postaci wykazów mieszkaniowo-adresowych,
-
losowane są próby oraz ustalane są adresy mieszkań wylosowanych do badań reprezentacyjnych.
5. Centralny katalog ulic ULIC
W ramach systemu identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań NOBC prowadzony jest centralny katalog ulic ULIC obejmujący nazwy ulic zgodne z brzmieniem uchwał o ich nadaniu oraz ich identyfikatory, utworzony przez alfabetyczne ułożenie nazw ulic w ramach całego kraju.
Katalog ulic pozwala na lokalizację ulicy w danym mieście i gminie, a na terenach wiejskich również na lokalizację w konkretnej miejscowości wiejskiej gminy.
Nazwy podane w katalogu ULIC powinny być wykorzystywane w innych systemach łącznie z cechą, tj. określeniem typu: ul., al., pl., rynek, skwer itp. Jeśli jednak katalog służy do drukowania adresów np. na kopertach, w pismach, czy zaświadczeniach, łączne stosowanie cechy i nazwy może czasami prowadzić do zapisów typu: „rynek, Rynek Stary”, „rondo, Rondo ONZ”, „aleja, Aleja Szucha” itp.
W związku z tym zaleca się programowo pominąć cechę przy drukowaniu adresu w przypadku, gdy:
- określenie to pokrywa się z pierwszym słowem nazwy,
- cechę sklasyfikowano jako „inne” – wyraz ten również nie powinien być drukowany na kopertach czy zaświadczeniach.
Przedstawiony zakres odpowiada informacjom zawartym w urzędowym rejestrze TERYT (zakres podstawowy). Systemy SIMC, BREC i NOBC zawierają ponadto informacje dodatkowe, tworzące statystyczną część rejestru (zakres rozszerzony). Systemy TERC i ULIC części statystycznej nie posiadają.
Rejestr TERYT podlega aktualizacji z następującą częstotliwością:
-
systemy: identyfikatorów i nazw jednostek podziału terytorialnego, identyfikatorów i nazw miejscowości, centralny katalog ulic, a także system identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań w części dotyczącej nazw miejscowości i ulic oraz numeracji porządkowej nieruchomości i budynków - na bieżąco,
-
system rejonów statystycznych i obwodów spisowych oraz identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań w zakresie:
-
przyrostów i ubytków budynków i mieszkań - kwartalnie,
-
podziału na rejony statystyczne i obwody spisowe - co najmniej raz w roku.
System NTS
Z rejestrem TERYT- systemem identyfikatorów i nazw jednostek podziału terytorialnego TERC, powiązana jest Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS).
Podstawę prawną jej wprowadzenia stanowi rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) (Dz. Urz. UE. L 154 z 21.06.2003, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 14, t.1,str. 196, z późn. zm.). Przepisy szczegółowe odnośnie liczby i zasięgu utworzonych poziomów jednostek oraz budowy ich symboli zawarte są w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS) (Dz. U. z 2007 r. Nr 214, poz. 1573 z późn. zm.).
Klasyfikacja NTS oparta jest na zasadniczym trójstopniowym podziale terytorialnym kraju na gminy, powiaty i województwa oraz wprowadza dodatkowo dwa poziomy nieadministracyjne: regiony i podregiony. Łącznie klasyfikacja obejmuje pięć poziomów, z których:
- trzy określono jako poziomy regionalne:
Poziom 1 – regiony,
Poziom 2 – województwa,
Poziom 3 – podregiony,
- dwa jako poziomy lokalne:
Poziom 4 – powiaty,
Poziom 5 – gminy.
Aktualizacja systemu w zakresie jednostek podziału terytorialnego oraz regionów (NTS 1) i podregionów (NTS 3) prowadzona jest na bieżąco.